Tijdelijke waterkeringen als onderdeel van klimaatadaptief gebouwbeheer

Extreme neerslag en hoogwater vragen steeds meer aandacht van gebouwbeheerders, gemeenten en bedrijven. Bij bestaande gebouwen en terreinen is het niet altijd mogelijk om alle kwetsbare locaties met permanente voorzieningen te beschermen.
Tijdelijke waterkeringen kunnen onder bepaalde omstandigheden een aanvullende maatregel zijn. Maar een systeem aanschaffen is niet hetzelfde als goed voorbereid zijn op wateroverlast. E

Waterveiligheid begint bij het gebouw en de omgeving

Voor het kiezen van beschermingsmaatregelen moet duidelijk zijn waar de risico’s liggen.

Een bedrijfspand kan bijvoorbeeld kwetsbaar zijn door laaggelegen toegangen, laadkuilen of technische ruimten op de begane grond. Bij een zorginstelling kunnen vitale installaties, bereikbaarheid en continuïteit van zorg extra belangrijk zijn. Gemeenten moeten daarnaast rekening houden met de openbare ruimte, verkeersroutes en de mogelijke gevolgen van water dat wordt omgeleid.

De eerste stap is daarom het identificeren van potentiële instroomroutes en de omstandigheden waarin wateroverlast kan ontstaan.

Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen regenwater dat over het maaiveld stroomt, hoogwater vanuit oppervlaktewater, terugstromend rioolwater en grondwater. Deze situaties vragen niet automatisch om dezelfde maatregelen.

Permanente en tijdelijke maatregelen combineren

Structurele oplossingen blijven belangrijk. Denk aan een goed ontworpen afwateringssysteem, waterrobuuste inrichting van terreinen, geschikte dorpelconstructies en bescherming van kwetsbare technische installaties.

Tegelijk zijn permanente aanpassingen niet op iedere locatie praktisch of wenselijk. Een toegangsweg moet bijvoorbeeld normaal toegankelijk blijven en een openbare ruimte kan niet zonder meer permanent worden afgesloten.

Een tijdelijke waterkering kan in zulke gevallen een aanvullende mogelijkheid zijn. Het systeem wordt opgeslagen wanneer het niet nodig is en bij een dreigende situatie op de afgesproken locatie opgebouwd.

Daarbij bestaan verschillende oplossingen, waaronder zandzakken, mobiele schotten en andere modulaire systemen. Elk systeem kent eigen toepassingsvoorwaarden, logistieke eisen en beperkingen.

Een modulaire waterkering vraagt om technische beoordeling

Een mobiele waterkering bestaat doorgaans uit elementen die tijdelijk worden opgesteld om instromend oppervlaktewater tegen te houden of om te leiden.

Sommige systemen, zoals NOAQ Boxwall, maken gebruik van de druk van het tegengehouden water om de opstelling tegen de ondergrond te drukken. Welke toepassing verantwoord is, hangt af van de productspecificaties en de omstandigheden ter plaatse.

Vooraf moeten onder meer de verwachte waterhoogte, stroming, ondergrond, aansluitingen en de totale lengte van de opstelling worden beoordeeld.

Ook moet worden nagegaan of water via een andere route alsnog het gebouw of terrein kan bereiken. Een kering bij een toegang heeft bijvoorbeeld beperkte waarde wanneer water via een lager gelegen opening of het rioolsysteem binnendringt.

Waterschot B.V. biedt voor de Nederlandse markt informatie over de werking en toepassingen van een mobiele waterkering, waaronder modulaire waterkerende schotten.

Het inzetplan is minstens zo belangrijk als het product

Bij een tijdelijke voorziening speelt de beschikbare voorbereidingstijd een grote rol.

Waar worden de elementen opgeslagen? Hoe worden ze naar de juiste locatie vervoerd? Wie beslist wanneer de waterkering wordt geplaatst? En welke medewerkers zijn bekend met de benodigde opbouwinstructies?

Deze vragen horen thuis in een praktisch inzetplan.

Voor organisaties met meerdere locaties kan het nuttig zijn om per gebouw een eenvoudige overzichtstekening te maken met de gewenste opstelling, opslaglocatie en verantwoordelijkheden.

Ook periodieke controles en oefeningen zijn waardevol. Daarmee kan worden vastgesteld of alle onderdelen nog aanwezig en bruikbaar zijn en of de opstelling daadwerkelijk binnen de beschikbare tijd kan worden gerealiseerd.

Veiligheid en bereikbaarheid blijven randvoorwaarden

Een waterkering kan bescherming bieden, maar kan tegelijkertijd gevolgen hebben voor bereikbaarheid, vluchtroutes en de afvoer van water.

Vooral bij zorginstellingen, grote bedrijfspanden en openbare locaties moeten die aspecten expliciet worden meegenomen. De bescherming van een gebouw mag geen onverantwoorde risico’s veroorzaken voor medewerkers, bewoners, bezoekers of omwonenden.

Ook kan het nodig zijn om aanvullende maatregelen te treffen voor pompcapaciteit, drainage of het voorkomen van waterophoping aan de beschermde zijde.

Van productkeuze naar een complete voorbereidingsstrategie

Voor professionele gebruikers is de belangrijkste vraag niet alleen welk type waterkering geschikt is, maar hoe de voorziening wordt geïntegreerd in het bestaande veiligheids- en continuïteitsbeleid.

Daarbij horen een onderbouwde risicoanalyse, inzicht in de technische toepassingsgrenzen, duidelijke verantwoordelijkheden en voldoende aandacht voor beheer en training.

Conclusie: tijdelijke waterkeringen kunnen een waardevolle aanvulling vormen op klimaatadaptief gebouwbeheer. De grootste meerwaarde ontstaat wanneer een organisatie vooraf weet welke locaties bescherming nodig hebben, welk systeem daarvoor geschikt is en hoe het veilig en tijdig ingezet kan worden.

Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met Waterschot B.V.