De bouwsector is dol op jargon. In de wandelgangen van conferenties en in glimmende beleidsnota’s struikel je over de CO2-reducties, MPG-scores, biobased materialen en warmtepompen. Elk nieuwbouwproject heeft tegenwoordig wel een ‘duurzaamheidsparagraaf’ die glanst van ambitie. Maar heel soms schuift er iemand aan tafel die niet alleen de invulling van het plan bevraagt, maar het hele vertrek opnieuw tekent.
Ronald Rovers is zo iemand. In zijn recente pleidooi in onze podcast Bureau STOER zegt hij iets wat binnen de sector bijna als ketterij voelt: CO2 is niet het probleem. Het is een gevolg van het probleem. Volgens Rovers draait de werkelijke crisis niet om uitstoot, maar om onze structurele verslaving aan de heilige drie-eenheid van materiaal, energie en ruimtegebruik. Dat klinkt radicaal, tot je met je oogharen kijkt naar de dagelijkse bouwpraktijk.
De logica van ‘meer’
Terwijl we praten over circulariteit, blijft de onderliggende motor op exact hetzelfde toerental draaien. De dominante logica is onveranderd:
- Meer woningen
- Meer infrastructuur
- Meer mobiliteit
- Meer stroomvraag
- Meer economische groei
Zelfs verduurzaming is inmiddels een instrument geworden om die groei te faciliteren. We bouwen niet omdat het systeem efficiënter wordt; we bouwen omdat alles , van steden tot winstcijfers, moet uitdijen. Zodra die expansie tegen fysieke grenzen botst, proberen we de randvoorwaarden simpelweg op te rekken met techniek.
Het resultaat? Een vlucht naar voren. We eisen meer netcapaciteit, meer energieproductie en nog complexere installaties. De vraag die we daarbij steevast overslaan: lossen we hiermee de crisis op, of organiseren we vooral dat we op dezelfde voet verder kunnen?
Symptoombestrijding als strategie
Daar wringt het verhaal van Rovers. Hij is niet tegen duurzaamheid, hij stelt de fundamenten ter discussie. We behandelen CO2 als een technische foutcode die we met een software-update (een warmtepomp of een zonnepaneel) kunnen verhelpen. In werkelijkheid is die uitstoot het symptoom van een systeem dat simpelweg méér vraagt dan de aarde kan leveren.
De signalen dat we het ‘systeemplafond’ hebben bereikt, zijn overal:
- Het elektriciteitsnet zit muurvast.
- De drinkwatervoorraad staat onder druk.
- Grondstoffen en energie worden geopolitieke breekijzers.
- De kosten voor infrastructuur stijgen explosiever dan de gebouwen die ze ontsluiten.
Toch blijft de reflex consistent. De vraag is nooit: “Hoe bouwen we minder materiaalintensief?” De vraag is altijd: “Hoe houden we het huidige tempo overeind?”
Een ongemakkelijke systeemvraag
Het ongemak rond denkers als Rovers is logisch. Zodra je de discussie fundamenteel voert, kom je uit bij vragen die politiek en economisch veel gevoeliger liggen dan een MPG-norm. Hoeveel groei past er werkelijk in de fysieke draagkracht van ons land? Kunnen we onbeperkte groei combineren met absolute materiaalreductie? Dat zijn geen technische uitdagingen meer. Dat zijn systeemvragen.
Natuurlijk, de nuance is nodig. De woningnood is geen theoretisch concept maar bittere realiteit. We kunnen de samenleving niet simpelweg op slot draaien. Maar we moeten wel eerlijker worden over onze intenties.
Veel van wat wij vandaag ‘verduurzaming’ noemen, is in feite een overlevingsstrategie voor het status quo. Een poging om onze expansiedrift maatschappelijk acceptabel te houden. De ongemakkelijkste conclusie is dan ook: we verduurzamen niet de wereld, we verduurzamen vooral ons recht om te blijven groeien.
Over Zichtlijnen, door Jan Willem van de Groep
Zichtlijnen is mijn manier om het gesprek over vernieuwing in de bouw een stap verder te brengen. Niet door harder te roepen, maar door scherper te kijken. Ik schrijf over wat er onder de oppervlakte speelt: de aannames, de systemen en de keuzes die bepalen wat we bouwen en waarom. Met als ambitie richting te geven aan een sector die altijd in transitie is, maar ongewild nog te vaak in oude patronen denkt. Welke systemen houden een bouw nog tegen die sneller wil, betaalbaarder kan en toekomstbestendiger moet zijn?
Benieuwd naar eerdere afleveringen van Zichtlijnen? Je lees ze hier.
Lees en luister ook naar de aanleiding van deze Zichtlijnen
