Zeker in de bouw, met zijn complexe keten, is het verleidelijk om een regisseur aan te stellen bij digitaliseringsprojecten. Maar dat is een beetje lui, vindt Pim van Meer. “De keten is óók complex omdat we al vijftien jaar weigeren onze informatiebehoefte echt uit te leggen.”
In bijna elke sessie over digitalisering in de bouw valt vroeg of laat hetzelfde woord: regisseur. De keten is complex, de informatie is ingewikkeld, iedereen heeft eigen belangen – dus moet er iemand “boven” komen die het geheel regisseert.
Laatst hoorde ik het weer langskomen vanuit TNO: er is een regisseur nodig. En elke vezel in mij denkt dan: zijn we nou bezig met 3D data gedreven samenwerken, of zijn we gewoon een extra managementlaag aan het uitvinden?
Laten we beginnen bij dat andere moeilijke woord: informatiebehoefte. Informatiebehoefte is in de kern helemaal niet ingewikkeld. Het is gewoon de vraag: wat moet ik op welk moment zeker wéten om mijn verantwoordelijkheid goed te kunnen nemen? Een constructeur heeft andere informatie nodig dan een corporatie. Een brandweercommandant wil andere dingen zien dan een belegger.
De ellende begint pas als we dat niet uitlegbaar maken. Dan krijg je modellen vol data waar niemand precies van weet:
– wie daarop stuurt;
– waarom het zo is vastgelegd;
– en wat er gebeurt als je er een schuif aan draait.
In zo’n mistlandschap voelt een regisseur logisch. Iemand die dan maar moet “verbinden” en “integreren”. Maar als de informatiebehoefte zelf helder, uitlegbaar en transparant is, verandert de vraag volledig.
Dan is de kern niet: wie regisseert het geheel? Maar: kan iedereen open sturen op zijn eigen doelen, in hetzelfde 3D plaatje, wat levert dit nog voor tegenstrijdige belangen op?
Ik weet dat het kan, ik heb het gezien, meer dan een keer.
Stel je een project voor als een orkest, maar dan eentje met goede bladmuziek. Iedereen heeft zijn eigen partij (doelen, normen, acceptatiecriteria), netjes uitgeschreven. De dirigent is niet degene die alle noten verzint, maar degene die het tempo aangeeft en zorgt dat niemand de rest overstemt.
In bouwprojecten noemen we die dirigent vaak “regisseur”, maar eerlijk: in de praktijk is het al snel een mening, een extra onderbuikgevoel. Nog een overleglaag, nog een interpretatielaag, nog iemand die de inhoud samenvat in een PowerPoint of tekst. Terwijl de muziek – de echte informatiebehoefte – onder water blijft.
Wat nou als we het omdraaien? Iedere partij maakt zijn doelen expliciet en meetbaar.
– De corporatie zet haar ruimtelijk programma in duidelijke parameters.
– De gemeente legt haar spelregels voor programma, ruimte en leefkwaliteit vast in uitlegbare, desnoods machineleesbare regels.
– De ontwikkelaar deelt zijn minimale informatiebehoefte voor haalbaarheid (minibim 😉 )
– De aannemer schrijft zijn basis informatieleveringsspecificatie.
– De adviseurs koppelen hun prestatie-eisen direct aan het 3D-model: ruimtelijk programma, esthetische details, daglicht, geluid, energie, brand, constructie.
Die doelen en spelregels komen samen in één digitale omgeving – model, dashboard, kaart, noem het hoe je wilt. Niet verstopt in bijlagen, maar zichtbaar en uitlegbaar.
Dan gebeurt er iets interessants: je hebt geen regisseur nodig die “overal verstand van heeft”. Je hebt vooral discipline nodig om je eigen doelen schoon te formuleren, transparant te delen en bereid te zijn om aan tafel te komen als jouw doelen botsen met die van een ander.
De digitalisering is er niet om een super-regisseur nóg meer knoppen te geven. De digitalisering is er om botsingen vroeg zichtbaar te maken, zodat de juiste mensen bij elkaar kunnen zitten:
– constructeur en gevelleverancier;
– installateur en architect;
– corporatie en ontwikkelaar;
– brandweer en stedenbouw.
Niet omdat iemand “boven” dat bedacht heeft, maar omdat de data laat zien: hier wringt het, hier moeten we samen kiezen.
Ik vind het eerlijk gezegd een beetje lui om te zeggen: “de keten is zo complex, er moet een regisseur komen”. De keten is óók complex omdat we al vijftien jaar weigeren onze informatiebehoefte echt uit te leggen. We schrijven dikke programma’s van eisen, maar zelden een helder setje toetsbare doelen. We bouwen grote modellen, maar leggen er geen simpele uitleglagen bovenop die iedereen kan lezen.
Zodra je uitleg en uitlegbaarheid serieus neemt, verandert de rol van de “regisseur”. Die hoeft niet meer inhoudelijk alles te overzien, maar “alleen nog maar” te bewaken dat:
– iedereen zijn doelen concreet maakt;
– de spelregels transparant en vindbaar zijn;
– beslissingen worden vastgelegd waar de data ook ligt.
Noem dat gerust procesbegeleider, moderator, host – maar geen almachtige regisseur. Want elke keer dat we een nieuwe centrale figuur introduceren, groeit de verleiding om verantwoordelijkheid naar boven door te schuiven in plaats van hem zelf te nemen.
Fileermoment
We roepen dat er een regisseur nodig is, omdat de keten complex is. Maar vaak is die complexiteit precies het resultaat van vage doelen, niet-uitlegbare informatiebehoeften en ondoorzichtige spelregels. Zolang we onze eigen doelen niet meetbaar en uitlegbaar maken, voelt een centrale regisseur veilig – hij vangt onze vaagheid op.
Maar als we écht op kwaliteit willen sturen, is de vraag niet: wie wordt de regisseur? Het is: kunnen wij samen door de 3D digitalisering kwaliteit definiëren en samen objectief toetsbaar besluiten.
