Het was een hete zomer. En zomers zullen vaker heter worden. Dus dringt de vraag zich op: hoe houden we onze steden leefbaar als de temperatuur verder stijgt? Marjet Rutten blijft in deze Expeditie Slim Bouwen in Utrecht om een punt te maken.
Meer airco’s zijn niet het antwoord op hetere zomers. Utrecht koos voor een veel fundamentelere ingreep. Een deel van de historische singel, in de jaren zeventig gedempt voor een autoweg, is weer water geworden. Asfalt maakte plaats voor water, bomen en groen.
Van autoweg naar stadsnatuur
Decennialang ontwierpen we steden vooral vanuit bereikbaarheid, efficiency en efficiënt ruimtegebruik. Natuur kwam later: een boom hier, een plantsoen daar, een groen dak als het nog paste. Maar met hetere zomers en hevigere regenbuien voldoet ‘cosmetisch vergroenen’ niet meer. Water en groen moeten onderdeel worden van de infrastructuur van de stad.
Utrecht laat zien hoe dat eruit kan zien. De Catharijnesingel werd in de jaren zeventig deels gedempt om ruimte te maken voor verkeer. Inmiddels stroomt er weer water. Langs de singel kwam groen terug en ontstond ruimte om te wandelen, verblijven en ontmoeten.
Eén ingreep vervult zo meerdere functies. Water helpt de stad klimaatbestendiger te maken, bomen en planten zorgen voor verkoeling en leefruimte voor mens en dier en bewoners krijgen er een aantrekkelijkere openbare ruimte voor terug die ontmoeting stimuleert en zo ook een bijdrage levert tegen eenzaamheid.
Groen is niet alleen decoratie, maar onderdeel van de stedelijke infrastructuur
Neem de boom. Die geeft schaduw, verdampt water, vangt fijnstof af, biedt leefruimte aan dieren en maakt een straat aantrekkelijker. Tijdens hete perioden kunnen bomen bovendien de temperatuur op straatniveau flink helpen verlagen.
En groen vertegenwoordigt economische waarde. Onderzoek legt verbanden tussen groen in de woonomgeving en hogere vastgoedwaarden. Daar komen mogelijke besparingen op koeling, waterbeheer en gezondheid nog bij.
De Utrechtse singel laat ondertussen nog iets anders zien: een stad is nooit af. Keuzes uit het verleden kunnen worden teruggedraaid. Asfalt kan weer water worden. Verharding kan weer groen worden. Wat ooit vooruitgang leek – meer ruimte voor de auto – kan decennia later plaatsmaken voor een ander idee van vooruitgang. In een warmer klimaat wordt dat steeds minder een luxe.
Het overlevingspakket van de Utrechtse singel
💧 Water als infrastructuur: Een verdwenen waterstructuur is hersteld. Water krijgt opnieuw een belangrijke plek in de inrichting van de stad.
🌳 Groen als systeem: Groen is geen losse toevoeging aan een versteend ontwerp, maar vormt met water en openbare ruimte één geheel.
🌡️ Ruimte voor verkoeling: Water, bomen en beplanting helpen hittestress beperken en maken de stad tijdens warme perioden aangenamer.
🐝 Meervoudige waarde: Eén ingreep draagt bij aan biodiversiteit, klimaatadaptatie, leefkwaliteit, een aantrekkelijkere openbare ruimte én hogere vastgoedwaarde.
🔄 Van beperken naar herstellen: De singel laat zien wat regeneratief denken kan betekenen: niet alleen minder schade veroorzaken, maar herstellen wat eerder uit de stad verdween.
Survivaltip: ontwerp natuur niet als sluitpost
Wie een hittebestendige stad wil, moet niet aan het einde van het ontwerpproces vragen waar nog een paar bomen passen. Draai het om. Begin met bodem, water, schaduw en biodiversiteit. En ontwerp gebouwen, straten en infrastructuur daar vervolgens omheen. Want met hete zomers die het nieuwe normaal worden, hebben steden niet alleen méér groen nodig. We moeten ze anders ontwerpen.
In Zuid-Europa, Azië en het Midden-Oosten ontwerpen steden al veel langer mét hitte. Smalle straten, schaduw, bomen, water en wind zijn daar geen aankleding, maar onderdeel van het klimaatsysteem van de stad. Nu Nederlandse zomers warmer worden, wordt die ontwerpkennis ook hier relevant. De vraag is dan ook, waarom bouwen wij in Nederland eigenlijk nog steeds zoveel pleinen, straten en wijken alsof hitte een incident is? Hou op met cosmetisch vergroenen maar neem het ecosysteem als uitgangspunt.
Over Expeditie Slim Bouwen
Bouwen is als overleven in een jungle van regels, ambities en problemen. In Expeditie Slim Bouwen neemt Marjet Rutten je elke week mee naar een grensverleggende plek of locatie waar ze alle obstakels en beren op de weg overwonnen hebben. Heb je ook een bijzondere plek die je onder de aandacht wil brengen, mail dan naar de redactie.
Rutten is vanaf 1998 werkzaam in de branche en wil bijdragen aan een dynamische, succesvolle bouwsector. Naast haar werk voor Building Balance is ze actief als Gideon en in vele beoordelingscommissies en jury’s van de overheid, waar ze onder meer oordeelt over de marktkansen van geplande product- en procesinnovaties. Haar laatste boek ‘Van Baksteen naar Blockchain’ over ontwikkelingen in de sector richting 2040 kun je hier bestellen. Meer inspiratie over ontwikkelingen in onze sector? Kijk op www.debouwin2040.nl
