Hoe een familiebouwbedrijf uit 1652 verduurzaamt: ‘Van bovenaf was dit nooit gelukt’

Auteur zonder afbeelding icoon
Sascha Murks en Inge Sijpkens
18 november 2026
4 min

Onze branche verandert in hoog tempo. Digitalisering, verduurzaming, personeelstekorten, fusies en overnames, een nieuwe generatie op de werkvloer. We moeten in de branche anders gaan werken. Maar anders werken vraagt om meer dan een nieuwe strategie of een ander proces. Het vraagt om ander gedrag. Om andere manieren van samenwerken, communiceren en leidinggeven. Kortom: het vraagt om een andere cultuur. 

Vorige keer vertelden we over Barli, dat groeide van 40 naar 250 medewerkers dankzij een cultuurverandering. Deze maand een ander verhaal uit ons boek Bouwen aan cultuur bij verandering: dat van Knaapen, het oudste familiebedrijf van Brabant.

Bij Knaapen ging het niet om groei, maar om duurzaamheid. Het doel: in 2040 CO2-neutraal en circulair zijn. Ook hier bleek: een ambitie realiseren lukt pas als de hele organisatie meebeweegt.

Bottom-up

Directeur Bart Knaapen laat er geen misverstand over bestaan: “Duurzaamheid is niet iets wat wij ‘erbij doen’. Als je over vijf jaar niet enorme stappen hebt gemaakt in verduurzaming, heb je als bedrijf in onze branche geen toekomstperspectief.”

Toch was verduurzaming bij Knaapen in het begin vooral een zaak van het managementteam. Zonnepanelen, elektrisch rijden. Mooie initiatieven, maar gefragmenteerd en top-down. Duurzaamheidsmanager Sandra Zomervrucht trok de conclusie die alles in gang zette: om verduurzaming echt in de cultuur te krijgen, moest het niet top-down, maar bottom-up.

Een netwerk van gangmakers

In 2023 riep Knaapen op tot Duurzame Gangmakers: eigen versnellers van verduurzaming, verspreid over alle afdelingen. Er meldden zich 28 collega’s aan. Samen doorliepen zij vijf bijeenkomsten, elk gewijd aan een duurzaamheidsthema: van slim materiaalgebruik tot energiek werken.

Adviseur duurzaamheid Anna van den Dijssel: “Het ging niet alleen om inhoudelijk leren. Ook om hoe je je rol als gangmaker kunt vervullen. Het vraagt lef om verandering in gang te zetten en collega’s aan te spreken.”

Elke sessie voor de gangmakers liep gelijk op met een themaweek voor de hele organisatie. Zoals een fiets-naar-je-werk-dag, met een collega die dagelijks fietst als boegbeeld. Zo werd verduurzaming geen regel van bovenaf, maar gedrag van de mensen zelf, en dat is precies waar cultuurverandering in de praktijk om draait.

Van idee naar Passieproject

Elke sessie eindigde met een brainstorm: wat kun jij doen, wat moet Knaapen doen? Uiteindelijk koos elke Gangmaker een eigen Passieproject en tekende daarvoor een intentieverklaring. Zo ontstond een tool om onderhoudsroutes efficiënter te plannen, werd duurzaamheid geïntegreerd in functioneringsgesprekken, en bouwde Anna zelf de interne webwinkel KnaapenKiest — waar niet de prijs in euro’s leidend is, maar de milieukosten.

De directeur doet zelf ook mee

Ook Bart Knaapen zelf werd Gangmaker. “Ik twijfelde, want de dynamiek in een groep verandert als de directeur erbij is. Maar ik vind dat ik een voorbeeldfunctie heb.”

Anna: “Die voorbeeldfunctie is heel belangrijk. Je merkt dat de directie intrinsiek gemotiveerd is.”

Bart voegt toe: “We hebben keiveel specialisten in dienst die het beter weten dan ik. Van bovenaf was dit nooit gelukt. Zoiets opleggen, dat werkt niet.”

Helder en concreet

Wat hielp: harde cijfers en concrete jaardoelen. Toen Knaapen stopte met plastic bekers, berekende het bedrijf eerst hoeveel er jaarlijks gebruikt werden: 300.000. “Van dat soort cijfers schrik je je kapot,” zegt Bart, “en dan snappen collega’s waarom we ermee stoppen.”

Niet alles lukt

Zo’n verandering gaat nooit vanzelf. Er is altijd weerstand. Niet alles lukt. Ook bij Knaapen vielen onderweg Gangmakers af. Knaapen focust vooral op wat er wel lukt. Sandra: “We willen het ook niet forceren. Intrinsieke motivatie vraagt tijd.” Het ultieme doel van haar eigen afdeling: op termijn overbodig worden, omdat duurzaamheid dan overal in verweven zit.

Van binnenuit

Wat ons aanspreekt in het verhaal van Knaapen is dat verduurzaming hier niet begon met techniek, maar met mensen. Natuurlijk zijn zonnepanelen, elektrisch materieel en circulaire materialen belangrijk. Maar uiteindelijk bepalen medewerkers of een duurzame ambitie ook daadwerkelijk werkelijkheid wordt.

Dat zie je mooi terug in de keuze voor de Duurzame Gangmakers. Niet de directie die alles bedenkt, maar collega’s uit de hele organisatie die elkaar meenemen en inspireren. Daarmee wordt verduurzaming geen project van een afdeling, maar iets van de hele organisatie.

Tegelijkertijd laat Knaapen zien dat cultuurverandering geduld vraagt. Niet iedereen haakt aan, niet elk initiatief slaagt en ook Gangmakers vallen onderweg af. Dat hoort erbij. Juist doordat er ruimte is voor die realiteit, blijft de verandering geloofwaardig.

Voor ons is dit opnieuw een mooi voorbeeld van iets wat we in veel organisaties terugzien: duurzame verandering ontstaat niet doordat mensen moeten veranderen, maar doordat ze zélf onderdeel worden van de verandering.

Je las de korte versie van het interview met Knaapen, zoals dat is gepubliceerd in het boek Bouwen aan cultuur bij verandering: www.bouwenaancultuur.nl

Over Van binnenuit

Bij elkaar opgeteld werken Inge Sijpkens en Sascha Murk al ruim veertig in bouw en techniek. In die jaren werkten ze niet alleen bij en met heel veel bedrijven in de branche, ze interviewden er ook veel. Alleen al voor hun boeken deden ze meer dan 100 interviews. Wat zij leerden: in onze ‘harde’ branche zijn het juist ook de ‘zachte’ dingen die het verschil maken in hoe succesvol je bent als bedrijf. Zeker in een periode van grote veranderingen. Buiten winnen is binnen beginnen.

‘Het elektriciteitsnet efficiënter maken kán niet zonder gelijkstroom’

‘Het elektriciteitsnet efficiënter maken kán niet zonder gelijkstroom’

Lees meer Pijl naar rechts icoon

Whitepapers

Innovatie in uitvoering: industrieel bouwen

Wees voorbereid op de bouwplaats van de toekomst.

Resultaatgericht Samenwerken (RGS).

RGS is een gestructureerde methode die vastgoedprofessionals direct ondersteunt bij kwaliteitsverbetering, kostenefficiëntie en verduurzaming.

Vijf tactieken voor meer productiviteit van field service teams

Digitale tools liggen aan de basis van een geslaagde digitale transformatie. Hoe werkt dat in de praktijk?