Ruim 1000 grondgebonden woningbouwprojecten zijn sinds de invoering van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) in 2024 met een speciale kwaliteitsverklaring opgeleverd. “Het ziet er goed uit”, concludeert Bob Gieskens, directeur van de Vereniging voor Kwaliteitsborging Nederland. “Of de Wkb daarmee klaar is voor gestapelde woningbouw? Dat hoop ik wel, maar de bulk statistische bewijslast moet nog komen.”
Kwaliteitsborging? Bouwen we zo slecht dan? En drijft dat niet vooral de prijs op? Wie het dossier Wkb een beetje volgde de afgelopen vijftien jaar, weet dat er maar weinig uitgesproken voorstanders waren. Bouwers waren sceptisch, de meeste gemeenten toonden zich kritisch en ook Vereniging Eigen Huis sputterde tegen.
Toch brak in 2024 de dag aan dat de Wkb van kracht werd. Zij het flink ‘gehavend’ en uitgekleed. Om de gehekelde wet, die een verplichte controle door een kwaliteitsborger, introduceerde, zacht te laten landen, geldt de wet vooralsnog alleen bij grondgebonden woningbouw. Bob Gieskens, die al een goeie 30 jaar meedraait in ‘het wereldje van kwaliteitszorg’, had het liever anders gezien, maar telt ‘zijn zegeningen’.
“Politiek gezien snap ik het wel, (anders was die wet er nooit gekomen, red) maar ik vond het geen slimme keuze. Ik was juist begonnen bij de grote, complexe en meer risicovolle bouwwerken, zoals viaducten en tunnels en utiliteitsgebouwen”, spreekt hij op een bewolkte winterdag in Utrecht. “In deze categorie is het aantal namelijk overzichtelijk en opereert een beperkt aantal grotere, professionele opdrachtgevers, ontwerpers en bouwbedrijven.”
Het ging anders. Vooralsnog zijn alleen de grondgebonden woningen aan de beurt. Maar wat niet is kan weleens heel snel gaan komen. Mogelijk gaan de regels van de Wkb na dit jaar ook gelden voor appartementengebouwen. “Vergis je niet”, zegt Gieskens. “Verreweg de meeste nieuwbouw (circa 80 procent, red) gaat ‘de lucht in’ en is niet grondgebonden.”
Cowboys op de bouwplaats
Gieskens is directeur van de Vereniging voor Kwaliteitsborging in Nederland (VKBN). Die vereniging vertegenwoordigt ongeveer 40 kwaliteitsborgers én 4 instrumenthouders, zeg maar de bedrijven die een systeem aanbieden van kwaliteitsborging.
“Het ene instrument is het andere niet”, weet de man die ook leiding geeft aan de vereniging van constructeurs, VNconstructeurs. “Of er cowboys op de markt zijn? Enkele. Maar dat zijn geen leden van ons”, garandeert hij. “Bovendien heb ik het idee dat kwaliteitsborgers die zich niet of nauwelijks op de bouwplaats vertoonden, inmiddels hun werkwijze wel hebben aangepast.”
Bob Gieskens: ‘De Wkb werkt’
Over garanderen gesproken. Kwaliteitsborgers, als new kids in town, zijn nadrukkelijk niet verantwoordelijk voor de geleverde bouwkwaliteit van een nieuwbouwwoning. Op basis van tekeningen, foto’s en inspecties tijdens de uitvoering toetsen zij in hoeverre er een “gerechtvaardigd vertrouwen” is dat een nieuwe woning voldoet aan de bouwregels. Ook de gemeente is als bevoegd gezag niet verantwoordelijk voor eventuele onvolkomenheden. De verantwoordelijkheid ligt ondanks de invoering van de Wkb nog altijd bij de bouwbedrijven.
Dispuut tussen bouwer en borger
Wat voegt de Wkb toe? Tot de dag van vandaag bestaan daar twijfels over in het veld. Twee jaar na invoering zijn de eerste concrete cijfers een feit. In maart publiceerde de zogeheten Toelatingsorganisatie Kwaliteitsborging Bouw (een soort kwaliteitsborger van kwaliteitsborgers) haar jaarverslag. Daarin staat hoeveel aanvragen voor kwaliteitsborging er sinds de invoering zijn ingediend en hoeveel woningbouwprojecten van een ondertekende verklaring zijn voorzien. Opmerkelijk detail: niet altijd staat er een handtekening van de kwaliteitsborger onder. Met andere woorden: in die gevallen is er een dispuut tussen bouwbedrijf en borger.
“Dat geeft aan dat het stelsel werkt”, meent Gieskens. “En dat ze niet bang zijn om hun rug recht te houden als de situatie er om vraagt. Daar bestonden voor invoering twijfels over: kun je kwaliteitsborging wel aan private partijen overlaten? Ja dus, als je het mij vraagt.” Natuurlijk zijn er kinderziektes, geeft hij grif toe. Maar zijns inziens is het glas nadrukkelijk halfvol. “Zo blijken private toezichthouders (kwaliteitsborgers) gemiddeld vaker op de bouwplaats langs te komen dan veel gemeenten deden (2,4 keer per project). Dat zegt mij dat er meer toezicht is op bouwers.”
Genoeg kwaliteitsborgers
In 2025 zijn ruim 1100 projecten met een verklaring van een kwaliteitsborger opgeleverd. Gieskens: “Dat aantal lijkt laag, maar heeft alles te maken met het feit dat de gemiddelde tijd tussen aanvraag en oplevering vaak langer duurt dan een jaar.” Een gebrek aan kwaliteitsborgers is volgens Gieskens nadrukkelijk niet aan de orde. Voor invoering was die vrees er wel. “Er zijn er juist bij die een gebrek aan werk hebben. Vandaar onze wens om het toepassingsgebied van de Wkb na dit jaar uit te breiden richting gestapelde woningbouw.”
‘Natuurlijk denkt de voorman van kwaliteitsborgers in Nederland dat’, zullen kritische aannemers denken. ‘Maar drijft dat de prijs van een woning niet enorm op?’ Gieskens schudt zijn hoofd. “De prijzen staan juist onder druk. Nee, dat komt de kwaliteit niet altijd ten goede.”
Gieskens legt uit: “Let wel, de markt is gevarieerd en de instrumenten voor kwaliteitsborging zijn verschillend. Je kunt bij wijze van spreken een Rolls-Royce bieden, maar er zijn er ook bij die er op het wettelijk minimum niveau invulling aangeven.”
Toch nog even terugkomen op die keren dat bouwbedrijven geen verklaring krijgen van kwaliteitsborgers. Eén op tien keer is dat het geval. Is dat een probleem?
“Nee. Integendeel, voor mij laat die tien procent zien dat kwaliteitsborgers een rechte rug hebben en het lef hebben om te doen wat hij behoort te doen, namelijk geen verklaring afgeven als het niet klopt.”
Wat gebeurt er dan?
“Er zijn twee opties. Of de gemeente gedoogt het woningbouwproject via een maatwerkvoorschrift. Of het probleem is dusdanig groot dat de bouwer aan de slag moet. Ik weet niet in hoeverre dat is voorgekomen. In ken de details achter die honderd gevallen niet.”
Is dat de achilleshiel voor verdere opschaling van de Wkb?
“Dat denk ik wel. Daarom wordt 2026 het jaar van de waarheid. Dit jaar worden er ongeveer 5000 woningbouwprojecten met een kwaliteitsverklaring opgeleverd. Wij hopen dat die een soortgelijke trend geven, zoals we die nu zien.”
En dan volgend jaar ‘de lucht in’ met de Wkb?
“Daar zetten wij ons voor in, maar de Haagse werkelijkheid is anders. De minister heeft de Eerste en Tweede Kamer laten weten dat ze uitbreiding van de Wkb zal overwegen na de evaluatie in 2027. Nogmaals: op basis van de eerste cijfers ziet het er goed uit, maar 2026 wordt het jaar van de waarheid. De grote bulk statistische bewijslast moet nog komen.”
Lees ook
